Staatsexamen NT2 Programma I of II: welke heb je nodig?

Bijgewerkt op 18 oktober 2026. Bronnen: staatsexamensnt2.nl, duo.nl, inburgeren.nl, ind.nl, bigregister.nl en duo.nl over werken als leraar. Regels kunnen veranderen, dus kijk daar nog even voordat je een keuze maakt.

Het Staatsexamen NT2 heeft twee programma's. Programma I is te vergelijken met taalniveau B1 en is bedoeld voor studie of werk op mbo 3-niveau of mbo 4-niveau. Programma II is te vergelijken met B2 en is bedoeld voor studie of werk op hbo-niveau of universitair niveau. Welk programma jij nodig hebt, hangt dus af van wat je met het diploma wilt doen. Hieronder per situatie wat de officiële bronnen zeggen.

In het kort

• mbo-opleiding of werk op mbo 3- of 4-niveau: Programma I. De school bepaalt zelf de toelatingseis.
• hbo of universiteit: Programma II. Ook hier bepaalt de onderwijsinstelling zelf de eis.
• Werk: een NT2-diploma is meestal niet verplicht. Een werkgever mag er wel om vragen. Programma I past bij werk op mbo-niveau, Programma II bij werk op hbo- of universitair niveau.
• Zorg met een buitenlands diploma (BIG-register): mbo-beroepen zoals verpleegkundige B1 (Programma I), hbo-beroepen zoals fysiotherapeut B2 (Programma II), arts, tandarts en apotheker B2+ (hoger dan het Staatsexamen NT2).
• Leraar basisonderwijs of speciaal onderwijs met een diploma van buiten de EER: B2, bijvoorbeeld Programma II.
• Inburgeren in de B1-route: taalexamens op B1, dus Programma I.
• Inburgeren in de Onderwijsroute: B1 of B2, dus Programma I of II. Je PIP zegt welk van de twee.
• Inburgeren in de Z-route: geen Staatsexamen NT2.
• Naturalisatie: een diploma van Programma I of II is genoeg. Programma II is daarvoor niet nodig.

Wat is het verschil tussen Programma I en II?

Beide programma's hebben dezelfde vier onderdelen: Lezen, Luisteren, Schrijven en Spreken. Je maakt ze allemaal op de computer. Het verschil zit in het niveau en in de situaties in de opdrachten.

• Programma I (B1): de opdrachten gaan over de opleiding, het werk en het dagelijks leven op mbo 3- of mbo 4-niveau.
• Programma II (B2): de opdrachten gaan over de opleiding, het werk en het dagelijks leven van iemand met een hbo- of universitaire opleiding. Beschouwende en betogende teksten spelen een belangrijke rol.

Je hoeft niet eerst Programma I te doen. Het mag wel, maar het is niet verplicht. Het College voor Toetsen en Examens (CvTE) zegt: kies het niveau dat bij je past.

De kosten en de aanmelding zijn voor beide programma's hetzelfde: € 50 per onderdeel, aanmelden bij DUO. Alle examendata staan in Staatsexamen NT2 examendata 2026-2027.

Je wilt naar het mbo

Programma I is bedoeld voor mensen die willen studeren op mbo 3-niveau of mbo 4-niveau. Maar let op: scholen bepalen zelf welke eisen ze stellen aan nieuwe studenten. Met een diploma staatsexamen NT2 word je dus niet automatisch toegelaten. Vraag bij de school welke diploma's je nodig hebt, voordat je je voor een examen aanmeldt.

Je wilt naar het hbo of de universiteit

Programma II is bedoeld voor studie op hbo-niveau of universitair niveau. Volgens het CvTE is een diploma staatsexamen NT2 vaak verplicht om met een studie te beginnen. Ook hier geldt: de hogeschool of universiteit bepaalt zelf de eis. Kijk op de website van de opleiding of vraag het na bij de toelatingsafdeling.

Heb je nu ongeveer B1 en moet je Programma II halen? Plan dan vanuit het examenrooster en doe de onderdelen zo nodig apart. Hoe dat werkt, lees je in Van B1 naar B2: hoe lang duurt het echt?

Je wilt werken

Werkgevers letten bij een nieuwe werknemer vooral op werkervaring, vakkennis en beroepsdiploma's. Een diploma staatsexamen NT2 is meestal niet verplicht. Een werkgever mag er wel om vragen, en je mag ook zonder diploma solliciteren. Soms spreek je met je nieuwe werkgever af dat je het examen later doet.

Kies je een programma voor je werk, dan is de regel van het CvTE: Programma I voor werk op mbo 3- of mbo 4-niveau, Programma II voor werk op hbo- of universitair niveau. Kijk dus naar het opleidingsniveau dat in Nederland bij je beroep hoort:

• Programma I (B1): beroepen waarvoor je in Nederland een mbo-opleiding doet. Bijvoorbeeld doktersassistent, apothekersassistent, verzorgende, administratief medewerker of monteur.
• Programma II (B2): beroepen waarvoor je in Nederland een hbo- of universitaire opleiding doet. Bijvoorbeeld leraar, fysiotherapeut, ingenieur, accountant of jurist.

Voor twee groepen beroepen ligt de taaleis wel vast: zorgberoepen in het BIG-register en leraren in het basisonderwijs en speciaal onderwijs.

Werken in de zorg: het BIG-register

Heb je een zorgdiploma uit het buitenland en wil je in Nederland werken in een beroep uit het BIG-register? Dan moet je bij je aanvraag laten zien dat je goed genoeg Nederlands spreekt, verstaat, leest en schrijft. Het CIBG (dat het BIG-register beheert) koppelt het taalniveau aan het opleidingsniveau van je beroep (bigregister.nl):

• mbo-beroepen, B1: apothekersassistent, verpleegkundige en verzorgende individuele gezondheidszorg (VIG). Dat past bij Programma I.
• hbo-beroepen, B2: onder meer diëtist, ergotherapeut, fysiotherapeut, huidtherapeut, logopedist, mondhygiënist, oefentherapeut, optometrist, orthoptist, physician assistant, podotherapeut, radiodiagnostisch en radiotherapeutisch laborant, tandprotheticus en verloskundige. Dat past bij Programma II.
• wo-beroepen, B2+: apotheker, arts, gezondheidszorgpsycholoog, klinisch fysicus, klinisch technoloog, psychotherapeut en tandarts. B2+ ligt hoger dan B2 en lager dan C1. Het Staatsexamen NT2 gaat niet hoger dan B2, dus voor deze beroepen is ook Programma II niet genoeg. Je hebt dan een aparte B2+-toets nodig van een instelling die het CIBG accepteert. De lijst staat op bigregister.nl.

De volledige lijst van beroepen per niveau staat op bigregister.nl. Verder belangrijk:

• Diploma van buiten Europa (procedure Verklaring van vakbekwaamheid): een taalcertificaat op B1 of B2 moet een Staatsexamen NT2 zijn, met alle vier de onderdelen gehaald. Daarnaast vraagt het CIBG een bewijs van Engelse leesvaardigheid, behalve voor VIG.
• Niet ouder dan 2 jaar: een taalcertificaat telt alleen als het niet langer dan twee jaar geleden is behaald. Plan je examen dus niet te vroeg.
• Een inburgeringsdiploma telt niet: dat is A2 en volgens het CIBG te laag (bigregister.nl).
• Reken op tijd: een complete aanvraag voor een Verklaring van vakbekwaamheid duurt volgens het CIBG gemiddeld 6 tot 18 maanden.

Werken als leraar

Wil je met een diploma van buiten de EER of Zwitserland werken als leraar of vakleerkracht in het basisonderwijs of het speciaal onderwijs? Dan vraagt DUO een bewijs dat je Nederlands op B2-niveau beheerst, bijvoorbeeld een diploma Staatsexamen NT2 Programma II (duo.nl). Voor andere onderwijsfuncties noemt DUO deze extra taaleis niet.

Je moet inburgeren (Wet inburgering 2021)

Werd je op of na 1 januari 2022 inburgeringsplichtig? Dan geldt de Wet inburgering 2021. De gemeente maakt samen met jou een persoonlijk plan inburgering en participatie (PIP). Daarin staan je leerroute en de examens die je moet doen. Dat is altijd leidend.

• B1-route: je doet binnen 3 jaar de taalexamens op niveau B1. Dat is het Staatsexamen NT2 Programma I. Daarnaast doe je kennisexamens. Heb je minstens 600 uur taalles gevolgd en lukt B1 niet? Overleg dan met de gemeente of afschalen naar A2 mogelijk is.
• Onderwijsroute: vooral voor jongeren die naar het mbo, hbo of de universiteit willen. Je doet binnen 3 jaar de taalexamens op B1 of B2, dus Programma I of II. Daarnaast doe je het participatieverklaringstraject (PVT) en het examen Kennis van de Nederlandse Maatschappij (KNM).
• Z-route: je leert Nederlands op niveau A1. Je doet geen Staatsexamen NT2. Taalexamens op A2 mogen, maar hoeven niet.

Heb je al een of meer onderdelen van het Staatsexamen NT2 gehaald, op het niveau uit je PIP of hoger? Dan hoef je die onderdelen niet opnieuw te doen. Volgens inburgeren.nl hoef je dat onder de Wet 2021 niet zelf aan te vragen.

Alles over de drie routes en over wanneer A2 nog mag, lees je in Wet inburgering 2021: B1-route, Onderwijsroute, Z-route en wanneer A2 nog mag.

Je moet inburgeren (Wet inburgering 2013)

Werd je vóór 1 januari 2022 inburgeringsplichtig? Dan geldt de Wet inburgering 2013. Je doet de taalexamens op A2 of hoger. Het Staatsexamen NT2 is dan niet verplicht. Heb je al onderdelen van het Staatsexamen NT2 gehaald? Dan hoef je die examens niet meer te doen, maar onder de Wet 2013 moet je daarvoor zelf vrijstelling aanvragen bij DUO.

Je wilt naturaliseren

Voor naturalisatie moet je aan het inburgeringsvereiste voldoen. Meestal betekent dat: het inburgeringsexamen op taalniveau A2 halen. Volgens de IND ben je vrijgesteld van dat examen als je een diploma staatsexamen NT2 hebt, van Programma I of van Programma II. Programma I is voor naturalisatie dus genoeg.

Twee dingen om te weten:

• Een diploma betekent alle vier de onderdelen gehaald. Losse certificaten noemt de IND niet als vrijstelling.
• Er ligt een concept Besluit naturalisatietoets dat het vereiste taalniveau voor naturalisatie wil verhogen van A2 naar B1. Dat staat in een uitvoeringstoets van de IND van februari 2026. Zolang dat niet is ingevoerd, gelden de regels op ind.nl.

Twijfel je nog?

1. Kijk eerst wat de instantie vraagt. Een school, werkgever, gemeente of de IND bepaalt de eis, niet het examen zelf.
2. Maak de officiële oefenexamens. Ze zijn gratis, in de NT2-oefenomgeving, voor Programma I en II. Dan zie je per onderdeel waar je staat.
3. Kies het programma dat je echt nodig hebt. Een diploma van Programma II is geen eis als Programma I genoeg is. En andersom geldt Programma I niet als bewijs van B2.

Wil je weten hoe het Staatsexamen NT2 zich verhoudt tot het inburgeringsexamen? Lees dan het verschil tussen het Staatsexamen NT2 en het inburgeringsexamen.

Bij Braials bereid je je in privélessen voor op Programma I of II, per onderdeel en met de echte examenopdrachten. Meer daarover lees je op de pagina NT2-examentraining.