Sinterklaas in Nederland: pakjesavond, surprises en gedichten uitgelegd

Bijgewerkt op 6 november 2026. Bronnen: rijksoverheid.nl en openluchtmuseum.nl.

Half november komt Sinterklaas met de stoomboot aan in Nederland, en tot 5 december hoor je op school, op het werk en in de supermarkt woorden die in geen enkel lesboek staan. Je collega vraagt of je meedoet met lootjes trekken, de kinderen zetten hun schoen en in de kantine ligt een schaal pepernoten. Wie net in Nederland woont, mist dan vaak de helft van het gesprek. Weet je wat er gebeurt en welke woorden erbij horen, dan doe je gewoon mee, en dan weet je ook waarom je surprise op zijn Nederlands uitspreekt.

In het kort

Sinterklaas is een kinderfeest dat ook volwassenen vieren. Het hoogtepunt is pakjesavond op 5 december, de avond voor de sterfdag van de heilige Nicolaas op 6 december (Openluchtmuseum). Kinderen krijgen cadeautjes van de Sint, volwassenen trekken vaak lootjes en maken voor elkaar een surprise met een gedicht.

5 december is geen officiële feestdag. Scholen en werk gaan die dag gewoon door. Kerstmis is wel een officiële feestdag, op 25 en 26 december, maar ook dan is er geen wettelijk recht op een vrije dag: dat staat in je cao of je arbeidsovereenkomst (rijksoverheid.nl).

Een surprise is in het Nederlands geen gewone verrassing, maar een zelfgemaakte verpakking om een cadeautje. Je spreekt het uit als suur-PRIE-zuh, met een Nederlandse u en een korte e aan het eind.

Wie is Sinterklaas?

Sinterklaas is gebaseerd op Nicolaas, een bisschop uit Myra, in het huidige Turkije. Hij stond bekend als kindervriend en stierf op 6 december. Tot de Reformatie in de zestiende eeuw was het een katholiek feest. Omdat protestanten de verering van heiligen afwezen, werd het feest steeds minder religieus en vierden mensen het vaak stiekem op de avond ervoor. Daarom is 5 december nu de grote avond (Openluchtmuseum).

Veel van wat je nu ziet, is jonger dan je denkt. De stoomboot en het schimmelpaard komen uit een kinderboek van een schoolmeester uit 1850. Speculaas en taaitaai zijn wel echt oud: ze staan al op een schilderij van Jan Steen uit de zeventiende eeuw, dat in het Rijksmuseum hangt (Openluchtmuseum).

In de verhalen woont Sinterklaas in Spanje. Hij heeft een lange rode mantel, een witte baard en een hoge mijter op zijn hoofd, en hij rijdt op een wit paard over de daken. Zijn helpers heten Pieten.

Wat gebeurt er van half november tot 5 december?

Alles begint met de intocht. Sinterklaas komt met de stoomboot aan en rijdt daarna door de stad. Er is een landelijke intocht op televisie, en bijna elke stad of elk dorp heeft daarnaast een eigen intocht.

Vanaf dat moment zetten kinderen een paar keer per week hun schoen. Ze zetten 's avonds een schoen bij de kachel of de deur, vaak met een wortel of een tekening erin voor het paard, en ze zingen sinterklaasliedjes. De volgende ochtend ligt er iets kleins in, zoals een chocolademuis of een handje pepernoten.

In de winkels liggen dan de bekende snoepjes. Pepernoten en kruidnoten worden door elkaar gebruikt, maar het zijn eigenlijk twee verschillende dingen. Kruidnoten zijn kleine, harde, ronde koekjes met speculaaskruiden. Pepernoten zijn zachter en onregelmatig van vorm. In de winkel staat vaak pepernoten op een zak kruidnoten, en bijna niemand let erop. Verder krijg je een chocoladeletter: een grote letter van chocolade, meestal de eerste letter van je naam.

Wat is pakjesavond?

Op 5 december komen Sinterklaas en zijn Pieten 's avonds langs. Vaak hoor je eerst een harde klop op de deur of het raam, en als de kinderen gaan kijken, staat er een zak met cadeautjes voor de deur. Op scholen komt Sinterklaas soms persoonlijk op bezoek, meestal op of vlak voor 5 december.

Omdat 5 december geen officiële feestdag is, gaat het werk gewoon door (rijksoverheid.nl). Ouders met jonge kinderen gaan die dag wel vaak vroeg naar huis. Dit jaar valt 5 december op een zaterdag, dus op het werk vieren collega's het meestal een paar dagen eerder.

Volwassenen vieren het meestal anders. In familie, met vrienden of op het werk trekken ze lootjes: iedereen trekt een naam en maakt voor die persoon een surprise met een gedicht. Vaak spreken ze een bedrag af, zoals € 20 per persoon. Er bestaan ook sites en apps die de lootjes voor je trekken, zodat niemand zijn eigen naam krijgt. Op de avond zelf pakt iedereen om de beurt zijn cadeau uit en leest het gedicht hardop voor.

Surprise: niet wat je denkt, en niet zoals je denkt

In het Engels is surprise gewoon een verrassing. In het Nederlands is de surprise iets heel specifieks: een verpakking die je zelf knutselt, met daarin het echte cadeau. Je maakt bijvoorbeeld een grote voetbal van papier-maché voor een collega die altijd over voetbal praat, of een pizzadoos van karton voor een vriend die nooit kookt. Hoe meer de surprise bij de persoon past, hoe beter. Een gewone verrassing heet in het Nederlands een verrassing: Wat een verrassing dat je er bent!

Ook de uitspraak is anders. In het Engels zeg je iets als suh-PRAIZ. In het Nederlands zeg je suur-PRIE-zuh. De eerste lettergreep heeft de Nederlandse u, zoals in nu en u, niet de klank uh. De tweede lettergreep heeft een lange ie, zoals in drie, en niet de klank ai. Aan het eind hoor je een korte, zwakke e, de zuh. Die laatste klank vergeten Engelstaligen bijna altijd, en juist daardoor hoor je meteen dat het een Engels woord is. De klemtoon ligt op prie. Het meervoud is surprises, uitgesproken als suur-PRIE-zus.

Het is de surprise. Twijfel je vaker bij zulke woorden, dan kun je oefenen met het gratis spel De of het?

Hoe schrijf je een sinterklaasgedicht?

Bij elke surprise hoort een gedicht. Het rijmt, meestal twee regels met elkaar, en het plaagt de ontvanger een beetje. Over de collega die altijd te laat komt, of de vriend die zijn sleutels steeds kwijt is. Plagen mag, maar het blijft vriendelijk. Het gedicht is niet ondertekend met je eigen naam, want officieel komt het van Sint en Piet. Veel gedichten beginnen met een vaste zin, zoals Sinterklaas zat te denken wat hij jou zou schenken.

Vroeger zat je daarvoor met een rijmwoordenboek aan tafel, of zocht je rijmwoorden op een rijmsite. Je typte een woord in, zoals fiets, en kreeg een lijst met niets en iets. Daarna moest je zelf nog de zinnen maken. Tegenwoordig vragen veel mensen het hele gedicht aan een AI-chatbot. Dat gaat snel, maar het valt ook op. Een AI-gedicht is vaak netjes, lang en algemeen, terwijl een goed sinterklaasgedicht juist kort is en iets weet wat alleen jij weet.

Voor wie Nederlands leert, is het zelf schrijven van een gedicht een van de leukste oefeningen van het jaar. Je zoekt woorden die op elkaar rijmen, je let op de klemtoon, en je gebruikt gewone zinnen uit het dagelijks leven. Laat AI gerust een lijst rijmwoorden geven, maar schrijf de zinnen zelf. Je collega's horen het verschil, en vinden het des te leuker dat je het geprobeerd hebt.

En Zwarte Piet?

Over Zwarte Piet is in Nederland jarenlang veel gediscussieerd, omdat veel mensen de zwart geschminkte figuur kwetsend vinden. Op televisie en bij veel intochten zie je nu roetveegpieten: Pieten met een paar zwarte vegen op hun gezicht, alsof ze door de schoorsteen zijn gekomen. Op sommige plaatsen ziet Piet er nog uit zoals vroeger. Merk je dat het onderwerp gevoelig ligt, dan is dat ook zo. Veel Nederlanders praten er liever niet over op het werk.

Hoe vieren Nederlanders kerst?

Pas als Sinterklaas weg is, begint voor veel mensen de kerstperiode, en veel Nederlanders zetten de kerstboom pas neer als Sinterklaas voorbij is. Kerst duurt in Nederland twee dagen: eerste kerstdag op 25 december en tweede kerstdag op 26 december. Kerstavond op 24 december is geen officiële feestdag (rijksoverheid.nl).

Kerst is vooral een feest met familie en eten. Veel gezinnen gaan op de ene kerstdag naar de ene kant van de familie en op de andere dag naar de andere kant. Veel families gourmetten: iedereen bakt aan tafel zijn eigen kleine stukjes vlees, vis of groente op een warme plaat. In sommige families liggen er met kerst cadeaus onder de boom, in andere alleen met Sinterklaas.

Wat is een kerstpakket?

In december krijgen veel werknemers een kerstpakket van hun werkgever. Vroeger was dat een doos met eten en drinken: een fles wijn, worst, koekjes, een kerststol. Tegenwoordig kun je bij veel werkgevers ook online zelf iets kiezen, zoals een cadeaubon, een spel of iets voor in huis. Het kerstpakket is een gebaar van je werkgever, en of je er een krijgt, verschilt per bedrijf.

Je hoeft niets terug te geven. Een kort bedankje is genoeg, bijvoorbeeld in de teamchat of aan je leidinggevende: Bedankt voor het mooie kerstpakket! Krijg je een pakket met dingen die je niet eet of drinkt, dan ruilen of geven collega's die vaak onderling weg.

Veelgestelde vragen

Is 5 december een vrije dag?
Nee. Sinterklaas is geen officiële feestdag, dus school en werk gaan gewoon door. Wel gaan veel ouders die dag vroeg naar huis.

Ben ik vrij met kerst?
Dat hangt van je cao of je arbeidsovereenkomst af. Eerste en tweede kerstdag zijn officiële feestdagen, maar er is geen wet die zegt dat je dan vrij bent.

Moet ik iets terugdoen voor een kerstpakket?
Nee. Een kort bedankje aan je leidinggevende of in de teamchat is genoeg.

Mag ik een sinterklaasgedicht met AI schrijven?
Ja, dat doen veel mensen. Het valt alleen vaak op, omdat zo'n gedicht algemeen blijft. Een kort gedicht dat je zelf schrijft, met één grapje dat echt over de ander gaat, maakt meer indruk.

Zeg je de surprise of het surprise?
De surprise. Het meervoud is surprises.

Bij Braials leer je Nederlands online, in privélessen of in een kleine groep, met onderwerpen uit het echte leven, ook in december. Wat een les kost, lees je op Wat kost Nederlandse les? Prijzen en voorbeelden.